Het hoe en waarom van Phaedra

Deze catalogus wordt gepubliceerd ter gelegenheid van het twintigjarig bestaan van Phaedra.  Hij bevat een lijst van alle werken die op de 104 Phaedra-cd’s staan. Op het eerste gezicht is dat niet zo’n geweldige prestatie, iets meer dan honderd cd’s uitgeven in twintig jaar tijd. Maar als u het hoe en waarom van Phaedra kent, dan zult u zien wat voor geweldige prestatie dit is. In wat volgt, zal ik u dat hoe en waarom uitleggen.

De extensie van de URL van Phaedra’s website, www.phaedracd.com, laat vermoeden dat Phaedra een commerciële onderneming is. Maar dat is niet zo: het is een onderdeel van de vzw “Klassieke Concerten”. Phaedra is gesticht door één man, en het is nog steeds bijna uitsluitend het werk van die ene man. Hij heeft geen personeel, zelfs geen deeltijdse secretaresse. Zijn bureau is een kamer in zijn huis; zijn opslagruimte is een andere kamer. Hoe doet alles zelf. Hij beslist welke muziek Phaedra publiceert. Daarbij gaat hij zelf dikwijls op zoek naar volslagen onbekende werken, waarvan er een flink aantal alleen in manuscriptvorm bestaan. Hij kiest de uitvoerders, in samenspraak met de componisten als die nog in leven zijn. Hij organiseert de opnamesessies en de productie, zowel van de covers en de boekjes als van de cd’s zelf. Hij zorgt ook voor alle reclame en voor de verkoop van Phaedra-cd’s. Het is onmogelijk correct in te schatten wat een geweldige prestatie deze 104 cd’s van Phaedra zijn zonder te weten dat het allemaal het werk is van één man. 

Zoals de meeste Vlaamse vzw’s moet Phaedra ook met een uiterst beperkt budget werken. Er is geen mecenas die diep in zijn zak tast om Phaedra te sponsoren. Indertijd heeft Phaedra wel wat subsidies gekregen, maar de administratieve rompslomp die daarvoor nodig was, maakte dat het nauwelijks de moeite waard was ze aan te vragen. Nu en dan is er een sponsor voor een bepaald project, zoals het Jef van Hoof Fonds (De Crans vzw), dat de opname van de verzamelde symfonieën van Van Hoof mogelijk maakte. Maar op dergelijke buitenkansjes na is Phaedra geheel zelfbedruipend.

En dat is geen gemakkelijke opgave, gezien de doelstelling van Phaedra: het uitbrengen van werken geschreven door Vlaamse (af en toe Belgische) componisten tussen 1830 en nu, en die werken over de hele wereld verspreiden. De meeste van die werken zijn onbekend en geschreven door onbekende componisten. En zoals iedereen weet die een beetje vertrouwd is met de cd-markt, onbekende werken van onbekende componisten verkopen is een heksentoer, want onbekend maakt onbemind. Ze in Vlaanderen verkopen is al even moeilijk als elders, want Vlaamse nationale trots over de eigen componisten bestaat nauwelijks. Het is soms zelfs makkelijker die obscure werken elders te verkopen. Daar zijn mensen vaak bereid ze met open oren en geest te beluisteren, zonder last te hebben van het idiote vooroordeel dat Vlaamse muziek maar middelmatig van kwaliteit is.

Natuurlijk is ze dat niet. Benoit en zijn leerlingen hebben soms geweldige muziek geschreven, net als de generatie die werkte tijdens de overgang van de late romantiek naar het impressionisme. En sinds de Tweede Wereldoorlog is er in Vlaanderen buitengewoon veel gecomponeerd, vrij traditionele muziek, zeker, maar ook uiterst moderne. Phaedra’s voornaamste reeks, “In Flanders’ Fields” biedt een staalkaart van deze enorme en waardevolle schat aan muziek. Op de 76 cd’s van de reeks (tot nu toe) staan werken van meer dan honderd Vlaamse (en Belgische) componisten . Die gaan van grote koorwerken met solisten en orkest, via symfonieën en concerto’s, tot kamermuziek, liederen, en werken voor één instrument. De meeste van deze opnamen zijn wereldpremières. Werken voor één instrument en voor kleine ensembles zijn in de meerderheid. Maar dat is begrijpelijk, gezien Phaedra’s beperkte financiële middelen. Maar beweren niet alle goede musici dat kamermuziek de hoogste vorm van muziek maken is?

Musici! Een tweede, bijna even belangrijke, doelstelling van Phaedra is Vlaamse uitvoerende kunstenaars bekend te maken. Hun opnamen zijn niet alleen te vinden in de reeks “In Flanders’ Fields”, maar ook in Phaedra’s andere reeks, “Phaedra Classics”. Daar kunnen ze schitteren in werken uit het grote repertoire. Iedereen die met een open geest naar deze opnamen luistert en ze vergelijkt met sommige opnamen door bekende namen, uitgebracht op grote platenmerken, moet erkennen dat ze vaak even goed zijn als die bekende opnamen, en soms gewoonweg beter.

En daarmee hebben we het over kwaliteit. Phaedra brengt vooral onbekende werken van onbekende componisten en heeft een zeer beperkt reclamebudget. Zijn enige verkoopargument is dus kwaliteit. Phaedra is zo verstandig daar niet op te beknibbelen. Ik heb het al gehad over de kwaliteit van de werken die het publiceert en over die van de kunstenaars die ze spelen. Maar Phaedra gebruikt ook de meest moderne en geavanceerde technologie, zowel voor zijn opnamen als voor de digitalisering van oudere opnamen — af en toe brengt Phaedra oudere opnamen uit, voornamelijk gemaakt door de BRT, de BRTN of de VRT — en het vertrouwt die apparatuur toe aan hooggeschoolde technici. Zijn eigen opnamen maakt het altijd op locaties die het meest geschikt zijn voor de muziek die wordt opgenomen. De artistieke leiding van de opnamen is meestal in handen van mensen die zelf uitstekende muzikanten zijn. En de boekjes die bij de cd’s zitten, zijn informatief en mooi — Phaedra heeft vaak opdracht gegeven aan schilders om de illustraties voor de covers te maken.

In deze catalogus vindt u het resultaat van al dit werk: opnamen van bijna negenhonderd (grotere en kleinere) werken door meer dan tweehonderd componisten. Beluister ze.  U kunt ze allemaal downloaden van www.phaedracd.com, en behalve de werken gemarkeerd door een asterisk zijn ze ook nog allemaal beschikbaar op cd. 

Bovenal: geniet ervan!

Prof. em. dr. Guy A.J. Tops